Ruajtja e një truri të shëndetshëm është thelbësore për të jetuar një jetë të plotë dhe të pavarur me kalimin e viteve. Pyetje si: “Si ta mbaj kujtesën të mprehtë?” apo “Si të parandaloj demencën?” janë shumë të zakonshme.
Lajmi i mirë është se shkenca ka treguar se deri në 40% e rasteve të demencës mund të parandalohen ose të shtyhen, duke ndryshuar disa faktorë të stilit të jetesës.
Nuk është kurrë herët – dhe as vonë – për t’u kujdesur për trurin.
Lidhja mes Zemrës dhe Trurit
Ajo që është e mirë për zemrën, është e mirë edhe për trurin.
Faktorë si:
- tensioni i lartë,
- kolesteroli i lartë,
- diabeti,
- duhani,
- mungesa e aktivitetit fizik,
- obeziteti
rrisin rrezikun për probleme me kujtesën dhe demencë.
1. Vazhdo të Mësosh dhe Sfido Trurin
Aktiviteti mendor forcon atë që quhet rezervë njohëse (cognitive reserve) – aftësia e trurit për t’u përshtatur dhe për të kompensuar dëmtimet.
Çfarë mund të bësh:
- mëso gjuhë të re,
- luaj lojëra strategjie,
- lexo tema të reja,
- provo aktivitete të ndryshme.
Parimi është i thjeshtë: “Përdore ose humbe.”
2. Kujdesu për Dëgjimin
Humbja e dëgjimit në moshë të mesme është një nga faktorët më të mëdhenj të parandalueshëm të demencës.
Këshilla:
- bëj kontroll dëgjimi,
- përdor aparat dëgjimi nëse duhet,
- shmang zhurmat e forta.
3. Kontrollo Tensionin e Gjakut
Tensioni i lartë dëmton enët e gjakut në tru dhe rrit rrezikun për demencë.
Zgjidhje:
- ushqim i shëndetshëm,
- aktivitet fizik,
- medikamente (nëse nevojiten),
- ulje e kripës dhe alkoolit.
4. Mbaj Peshë dhe Dietë të Shëndetshme
Obeziteti lidhet me rrezik më të lartë për rënie njohëse.
Rekomandohet:
- dieta mesdhetare,
- fruta, perime, peshk,
- yndyrna të shëndetshme (vaj ulliri, arra).
5. Kufizo Alkoolin
Konsumimi i tepërt:
- dëmton trurin,
- rrit rrezikun për demencë.
Sa më pak, aq më mirë.
6. Mos Përdor Duhan
Duhani:
- dëmton qarkullimin e gjakut,
- rrit rrezikun për goditje në tru dhe demencë.
Ndërprerja e duhanit përmirëson funksionin e trurit edhe në moshë të madhe.
7. Qëndro Aktiv Fizikisht
Aktiviteti fizik:
- përmirëson kujtesën,
- rrit qarkullimin në tru,
- stimulon rritjen e qelizave nervore.
Syno: 30 minuta aktivitet në ditë.
8. Qëndro i Lidhur Shoqërisht
Izolimi social rrit rrezikun për demencë.
Zgjidhje:
- tako miq dhe familjarë,
- merr pjesë në aktivitete,
- bashkohu në grupe.
9. Kujdesu për Shëndetin Mendor
Depresioni dhe stresi kronik ndikojnë negativisht në tru.
Çfarë ndihmon:
- gjumë i mirë,
- aktivitet fizik,
- meditimi,
- ndihma profesionale kur duhet.
10. Menaxho Diabetin
Sheqeri i lartë në gjak dëmton enët e trurit.
Kontrolli i diabetit = mbrojtje e trurit.
11. Mbroje Kokën nga Dëmtimet
Traumat e kokës rrisin ndjeshëm rrezikun për demencë.
Masat:
- përdor helmetë,
- vendos rrip sigurimi,
- shmang rrezikun e rrëzimeve.
12. Shmang Ndotjen e Ajrit
Ndotja e ajrit lidhet me:
- inflamacion në tru,
- rënie njohëse.
Këshilla:
- përdor filtra ajri,
- shmang zonat me ndotje të lartë,
- kontrollo cilësinë e ajrit.
Përfundim
Shëndeti i trurit është një investim afatgjatë.
Duke ndjekur këto 12 hapa:
- ul rrezikun për demencë,
- përmirëson kujtesën dhe fokusin,
- rrit cilësinë e jetës.
Fillo me hapa të vegjël – edhe ndryshimet e vogla bëjnë diferencë të madhe.
